തന്ത്രപരമായ ഇടുക്കങ്ങൾക്കിടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ: സഖ്യങ്ങളും തിരിച്ചടികളും നിറഞ്ഞ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണശാല

ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ചതുരംഗക്കളത്തിൽ എന്നും പ്രവചനാതീതമായ നീക്കങ്ങൾ നടത്തുന്ന രാജ്യമാണ് പാകിസ്ഥാൻ. എന്നാൽ 2026-ന്റെ ഈ ആദ്യപാദത്തിൽ, ഇസ്ലാമാബാദ് നേരിടുന്നത് ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തന്ത്രപരമായ പ്രതിസന്ധിയാണ്. ഒരു വശത്ത് സൗദി അറേബ്യയുമായുള്ള അവിഭാജ്യമായ പ്രതിരോധ സഖ്യം, മറുവശത്ത് അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഇറാനുമായുള്ള സംഘർഷ സാധ്യതകൾ, ഇതിനിടയിൽ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനുമായുള്ള ‘തുറന്ന യുദ്ധം’ – പാകിസ്ഥാന്റെ വിദേശനയം ഇന്ന് കത്തുന്ന കനലിന് മുകളിലൂടെയുള്ള നടത്തമാണ്. സ്വന്തം അതിരുകൾക്കുള്ളിലെ സുരക്ഷയും അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള പ്രസക്തിയും ഒരുപോലെ അപകടത്തിലായ ഒരു സവിശേഷ സാഹചര്യത്തിലൂടെയാണ് രാജ്യം കടന്നുപോകുന്നത്.

ചരിത്രപരമായി നോക്കിയാൽ, പാകിസ്ഥാൻ എന്നും വൻശക്തികളുടെ താല്പര്യങ്ങൾക്കായി സ്വന്തം മണ്ണ് വിട്ടുകൊടുത്ത പാരമ്പര്യമാണുള്ളത്. 1980-കളിലെ സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധകാലത്തായാലും, 9/11-ന് ശേഷമുള്ള ഭീകരവിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിലായാലും, അമേരിക്കയുടെയും മറ്റ് പാശ്ചാത്യ ശക്തികളുടെയും തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിയാകാൻ പാകിസ്ഥാൻ തയ്യാറായി. ഇതിന് പകരമായി ലഭിച്ച കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറിന്റെ സഹായവും സൈനിക ആധുനികീകരണവും താൽക്കാലിക നേട്ടങ്ങൾ നൽകിയെങ്കിലും, അത് രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ വിതച്ച വിത്തുകൾ ഇന്ന് ഭീകരതയുടെ വിഷവൃക്ഷങ്ങളായി വളർന്നിരിക്കുന്നു. പ്രതിരോധ മന്ത്രി ഖവാജ ആസിഫ് പാർലമെന്റിൽ നടത്തിയ തുറന്നുപറച്ചിൽ ഈ യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. വൻശക്തികൾ പാകിസ്ഥാനെ ‘ഉപയോഗിച്ച് വലിച്ചെറിഞ്ഞു’ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ, ദശാബ്ദങ്ങളായി രാജ്യം പിന്തുടർന്ന വിദേശനയത്തിന്റെ പരാജയസമ്മതമാണ്.

സൗദി അറേബ്യയുമായി 2025 സെപ്റ്റംബറിൽ ഒപ്പിട്ട തന്ത്രപരമായ പ്രതിരോധ കരാറാണ് പാകിസ്ഥാനെ നിലവിൽ കൂടുതൽ പ്രതിരോധത്തിലാക്കുന്നത്. ‘ഒരാൾക്ക് നേരെയുള്ള ആക്രമണം ഇരുവർക്കും നേരെയുള്ള ആക്രമണമായി കണക്കാക്കും’ എന്ന ഈ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ, മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ ഇറാൻ-സൗദി തർക്കങ്ങളിൽ പാകിസ്ഥാനെ നേരിട്ട് ഭാഗഭാക്കാക്കുന്നു. പാകിസ്ഥാന്റെ ആണവായുധ ശേഖരം സൗദിയുടെ സുരക്ഷയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുമോ എന്ന ചോദ്യം അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു. എന്നാൽ, ഇറാനുമായി ഏകദേശം 900 കിലോമീറ്ററിലധികം അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന പാകിസ്ഥാന് ഇറാനെ പിണക്കുക എന്നത് ആത്മഹത്യാപരമാണ്. പാകിസ്ഥാനിലെ 15 മുതൽ 20 ശതമാനം വരെയുള്ള ഷിയാ ജനവിഭാഗത്തിന്റെ വൈകാരികമായ പിന്തുണ ഇറാനോടൊപ്പമാണ് എന്നതും ഭരണകൂടത്തിന് അവഗണിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, സൗദിയുമായി ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോഴും ഇറാനെ ‘സഹോദര രാജ്യം’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച് അനുനയിപ്പിക്കാനുള്ള കഠിനശ്രമത്തിലാണ് പാകിസ്ഥാൻ നയതന്ത്രജ്ഞർ.

പാകിസ്ഥാന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തിയായ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ ഇതിലും സങ്കീർണ്ണമാണ്. ഒരു കാലത്ത് പാകിസ്ഥാൻ വളർത്തിയെടുത്ത താലിബാൻ ഇന്ന് അവരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ടി.ടി.പി (തെഹ്‌രീകെ താലിബാൻ പാകിസ്ഥാൻ) എന്ന നിരോധിത സംഘടനയ്ക്ക് അഫ്ഗാൻ മണ്ണിൽ താലിബാൻ അഭയം നൽകുന്നു എന്നാരോപിച്ച് കാബൂളിലും കാണ്ഡഹാറിലും പാകിസ്ഥാൻ വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയത് ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വഷളാക്കി. ‘സ്ട്രാറ്റജിക് ഡെപ്ത്’ അഥവാ തന്ത്രപരമായ സ്വാധീനം ലക്ഷ്യമിട്ട് അഫ്ഗാനിൽ നടത്തിയ ഇടപെടലുകൾ ഇന്ന് പാകിസ്ഥാന്റെ സ്വന്തം നഗരങ്ങളിൽ ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളായി തിരിച്ചടിക്കുന്നു. ഇതിനൊപ്പം ബലൂചിസ്ഥാനിലെ വിഘടനവാദി ഗ്രൂപ്പുകൾ കൂടി ശക്തമാകുന്നത് പാകിസ്ഥാൻ സൈന്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പലയിടങ്ങളിലേക്ക് തിരിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കുന്നു.

ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ ഇടം (Strategic Room) ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. സാമ്പത്തിക തകർച്ചയുടെ അക്കങ്ങൾക്കിടയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിന് ഒരേസമയം പല മുന്നണികളിൽ യുദ്ധം ചെയ്യാനോ പിടിച്ചുനിൽക്കാനോ കഴിയില്ല. വിദേശ നിക്ഷേപത്തിനായി ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളെയും സൈനിക സഹായത്തിനായി വൻശക്തികളെയും ആശ്രയിക്കുന്നത് പാകിസ്ഥാന്റെ സ്വതന്ത്രമായ തീരുമാനങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ ചെയ്ത ‘നയതന്ത്രപരമായ തെറ്റുകൾ’ തിരുത്തുക എന്നത് എളുപ്പമല്ല. എങ്കിലും, മറ്റാരുടെയൊക്കെയോ യുദ്ധങ്ങളിൽ വെറും ചാവേറുകളാകുന്ന പതിവ് അവസാനിപ്പിച്ച്, സ്വന്തം അതിരുകൾക്കുള്ളിലെ സുസ്ഥിരതയ്ക്കും പ്രാദേശിക സമാധാനത്തിനും മുൻഗണന നൽകുന്ന ഒരു പുതിയ പാത പാകിസ്ഥാന് കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്. അല്ലാത്തപക്ഷം, ചരിത്രം ഖവാജ ആസിഫിന്റെ വാക്കുകളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശരിവെച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.