നിഗൂഢതകൾ ഒളിപ്പിച്ച പേർഷ്യൻ മണ്ണിലെ വിഷ്ണു മന്ത്രം: യുദ്ധഭീതിക്കിടയിലും ഇറാനിൽ നിന്നും കേൾക്കുന്ന ആ അത്ഭുത വാർത്തയ്ക്ക് പിന്നിലെ സത്യമെന്ത്?

പശ്ചിമേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള വാർത്തകൾ കഴിഞ്ഞ കുറച്ചുകാലമായി മിസൈലാക്രമണങ്ങളുടെയും യുദ്ധഭീഷണികളുടെയും ചോരമണക്കുന്ന പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ലോകം കേൾക്കുന്നത്. ഭൗമരാഷ്ട്രീയ തർക്കങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര ഉപരോധങ്ങളും വാർത്താമാധ്യമങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുമ്പോൾ, ആഗോള ശ്രദ്ധയാകർഷിച്ച മറ്റൊരു വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന വാർത്തയാണ് ഇപ്പോൾ ഇറാനിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്നത്. യുദ്ധക്കോലാഹലങ്ങൾക്കപ്പുറം സാംസ്കാരിക സൗഹാർദ്ദത്തിന്റെ വലിയൊരു സന്ദേശമാണ് ഈ വാർത്ത ലോകത്തിന് നൽകുന്നത്. ഇസ്ലാം മതനിയമങ്ങൾ കർശനമായി പാലിക്കുന്ന ഇറാന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത്, നൂറ്റാണ്ടിലേറെ പഴക്കമുള്ള ഒരു ഹിന്ദു വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം ഇന്നും സുരക്ഷിതമായി നിലകൊള്ളുന്നുവെന്ന അറിവ് പലരിലും അത്ഭുതമുളവാക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ഇതിഹാസ താരം അമിതാഭ് ബച്ചൻ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദൃശ്യങ്ങൾ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ പങ്കുവെച്ചതോടെയാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ ഈ അപൂർവ ഏട് വീണ്ടും ലോകത്തിന്റെ ചർച്ചകളിലേക്ക് എത്തിയത്.

പേർഷ്യൻ സംഗീതവും ഭാരതീയ ആത്മീയതയും

അമിതാഭ് ബച്ചൻ പങ്കുവെച്ച ആ ചെറിയ വീഡിയോ ദൃശ്യങ്ങൾ നിമിഷങ്ങൾക്കകമാണ് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ തരംഗമായി മാറിയത്. എന്നാൽ കേവലമൊരു പുരാതന കെട്ടിടത്തിന്റെ കാഴ്ച എന്നതിനപ്പുറം ആളുകളെ വിസ്മയിപ്പിച്ചത് ആ വീഡിയോയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ കേട്ട മനോഹരമായ ഒരു സംഗീതമായിരുന്നു. ഒരു മുസ്ലീം യുവതി പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ വിഷ്ണു ഭക്തിഗാനം ആലപിക്കുന്നതായിരുന്നു ആ പശ്ചാത്തല സംഗീതം. ഇസ്ലാം മതവിശ്വാസികൾ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തുനിന്ന് ഉയരുന്ന ഈ ഭക്തിഗീതം കേവലമൊരു ആത്മീയ ആവിഷ്കാരമല്ല. മറിച്ച് അത് ഇന്ത്യയും ഇറാനും തമ്മിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിൽക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള സാംസ്കാരികവും വാണിജ്യപരവുമായ ബന്ധത്തിന്റെ ഉദാത്തമായ പ്രഖ്യാപനമാണ്. വിദ്വേഷത്തിന്റെ വാർത്തകൾക്കിടയിൽ മാനവികതയുടെയും പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെയും ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ഹൃദയത്തെയാണ് സ്പർശിച്ചത്. ഒരു നയതന്ത്ര ചർച്ചയ്ക്കും പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര ആഴമുള്ള ഹൃദയബന്ധമാണ് ഈ സംഗീതത്തിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നത്.

‘ലിറ്റിൽ ഇന്ത്യ’യുടെ ജനനം: ചരിത്രവഴികളിലൂടെ

ഇറാനിലെ ഹോർമോസ്‌ഗാൻ പ്രവിശ്യയിലെ പ്രധാന തുറമുഖ നഗരമായ ബന്ദർ അബ്ബാസിന്റെ ചരിത്രവഴികളിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചാൽ മാത്രമേ ഈ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിക്കൂ. ഇറാൻ ഭരിച്ചിരുന്ന ഖജർ രാജവംശത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ, അതായത് 1892-ലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. അക്കാലത്ത് ഭാരതത്തിൽ നിന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ഗുജറാത്ത് തുടങ്ങിയ തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും കപ്പൽ മാർഗ്ഗം ഇറാനിലെത്തി ബിസിനസ്സ് നടത്തിയിരുന്ന ഹിന്ദു വ്യാപാരികളുടെ ആവശ്യപ്രകാരമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഉയർന്നുവന്നത്. ഇറാനിയൻ ചരിത്രരേഖകൾ പ്രകാരം, ഭാരതീയരായ വ്യാപാരികൾക്ക് തങ്ങളുടെ ആരാധനാ സ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ഒരു ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കാനുള്ള ഔദ്യോഗിക അനുമതി ലഭിക്കുന്നത് 1888-ലാണ്. തുടർന്ന് ദീർഘമായ നാല് വർഷത്തെ കഠിനാധ്വാനത്തിനൊടുവിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാകുന്നത്. പിൽക്കാലത്ത് ഈ പ്രദേശവും ക്ഷേത്രപരിസരവും ‘ലിറ്റിൽ ഇന്ത്യ’ അഥവാ ‘ചെറിയ ഇന്ത്യ’ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കച്ചവട ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഇറാനിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യക്കാർക്ക് പരസ്പരം കാണാനും ഒത്തുകൂടാനുമുള്ള പ്രധാന കേന്ദ്രമായി ഈ ക്ഷേത്രം മാറി.

രണ്ട് സംസ്കാരങ്ങൾ ലയിച്ചുചേർന്ന വാസ്തുവിദ്യ

ബന്ദർ അബ്ബാസ് വിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അതിന്റെ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയാണ്. പരമ്പരാഗത ഇന്ത്യൻ ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണ രീതികളും പേർഷ്യൻ ഇസ്ലാമിക വാസ്തുവിദ്യയും തമ്മിലുള്ള മനോഹരമായ ഒരു സംയോജനമാണ് ഇതിൽ ദർശിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ഘടനയിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ രൂപഭംഗിയാണ് ഇതിനുള്ളത്. വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള വലിയൊരു താഴികക്കുടമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം. ഈ താഴികക്കുടത്തിന് ഹൈന്ദവ ശൈലിയേക്കാൾ ഇസ്ലാമിക പള്ളികളിൽ കാണാറുള്ള നിർമ്മാണ രൂപത്തോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യമുള്ളത്. അതേസമയം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്ത് ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിലെയും സംസ്കാരത്തിലെയും പ്രതീകാത്മക രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ച എഴുപത്തിരണ്ട് ചെറിയ ഗോപുരങ്ങൾ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉൾഭാഗത്തുള്ള പ്രാർത്ഥനാ ഹാളുകളും ശ്രീകോവിലിന്റെ ഘടനയും ഇന്ത്യൻ ശൈലിയെ കൃത്യമായി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നതാണ്. രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങൾ ഒരേ കെട്ടിടത്തിൽ എങ്ങനെ ലയിച്ചുചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണിത്.

ദേശീയ സ്മാരകമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന പാരമ്പര്യം

കാലാന്തരത്തിൽ വലിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്കാണ് ഇറാൻ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന് ശേഷമുള്ള ഇന്നത്തെ ഇറാനിൽ ഭൂരിപക്ഷവും മുസ്ലീം ജനവിഭാഗങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഇത്രയും വലിയ മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഒരു രാജ്യമായിട്ടും, ഈ പുരാതന വിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തെ തകർക്കാനോ അവഗണിക്കാനോ അവിടുത്തെ ഭരണകൂടമോ ജനങ്ങളോ തയ്യാറായിട്ടില്ല. നിലവിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യപൂജകളോ മറ്റ് ഹൈന്ദവ ആരാധനകളോ നടക്കാറില്ല. എങ്കിൽപ്പോലും ഇറാൻ സർക്കാർ ഇതിനെ തങ്ങളുടെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ദേശീയ ചരിത്ര സ്മാരകമായി പ്രഖ്യാപിച്ച് സംരക്ഷിച്ചുപോരുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയും ഇറാനും തമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന പുരാതന സാംസ്കാരിക സൗഹൃദത്തിന്റെ പവിത്രമായ അടയാളമായാണ് ഇറാനിയൻ ജനത ഈ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തെ കാണുന്നത്. യുദ്ധവും രാഷ്ട്രീയ ഭിന്നതകളും മനുഷ്യരെ അകറ്റുമ്പോഴും, ഇത്തരം ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സമാധാനത്തിന്റെ പാലമായി വർത്തിക്കുന്നു.

സഹിഷ്ണുതയുടെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും സന്ദേശം

ഒരു മുസ്ലീം സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദത്തിൽ പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ ആലപിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണു സ്തുതി ഇന്ന് ലോകത്തിന് നൽകുന്നത് സഹിഷ്ണുതയുടെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും വലിയൊരു സന്ദേശമാണ്. മതത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും പേരിൽ മനുഷ്യർ ചേരിതിരിയുന്ന ആധുനിക ലോകത്ത്, പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെ ജീവിച്ച ഒരു മുൻതലമുറയുടെ ഈ ചരിത്രശേഷിപ്പുകൾ വരുംതലമുറകൾക്ക് വലിയൊരു പാഠപുസ്തകമാണ്. കപ്പൽപ്പാതകളിലൂടെ പണ്ടുകാലത്ത് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത് കേവലം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ തൊട്ട സാംസ്കാരിക മൂല്യങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നുവെന്ന് ഈ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം നമ്മോട് വിളിച്ച് പറയുന്നു. തോക്കുകളും മിസൈലുകളും ശബ്ദമുയർത്തുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, സമാധാനത്തിന്റെ ഇത്തരം ഈണങ്ങളെ ചേർത്തുപിടിക്കേണ്ടത് മനുഷ്യരാശിയുടെ നിലനിൽപ്പിന് തന്നെ അത്യാവശ്യമാണെന്ന വലിയൊരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ് ഈ പേർഷ്യൻ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം നമുക്ക് നൽകുന്നത്.